Hier is een boek waar ik niet snel doorheen kom. Een paar pagina’s per dag, een hoofdstuk in het weekend, hooguit. Ik lees een stuk en het slaat onmiddellijk naar binnen. Eigen ervaringen komen omhoog. Gebeurtenissen. Gesprekken. “Is het niks?”, vroeg mijn vrouw, toen ik dus weer eens naar een verre wolk zat te staren. “Ja, nee, het is juist geweldig. Dit boek zoek ik al zo lang. Dat ik het nu pas vind. Het is al uit 2005, verdorie.”

Presence gaat over veranderingen en leren. Het is eigenlijk een gesprekkenboek, het relaas van een reeks ontmoetingen tussen de wereldtop aan managementgoeroes als Peter Senge, Otto Scharmer, Joseph Jaworski en de verhalenvertelster Betty Sue Flowers. Ze zijn op zoek naar de vraag hoe wij collectief tot het bewustzijn komen dat we ons gedrag moeten veranderen, om deze aarde niet stuk te maken. En dan ook met zijn allen ons gedrag veranderen.

De wereld verbeteren begint uiteindelijk toch bij jezelf, om het oude spreekwoord aan te halen. Maar de Duitser Scharmer vertelt welk proces je daarbij doorloopt, de U-curve. Vol geladen met patronen uit het verleden, indrukken van de wereld om ons heen, moeten we uiteindelijk door een dal van diep inzicht, van stilte. Ontvankelijk zijn. Onze eigen persoonlijke bron vinden. Dit is het moment van ‘presencing’, een transformatie in denken waarbij het individu ‘het voertuig van de eigen bron’ wordt en een toekomst gaat realiseren, ‘een natuurkracht’. Dit proces kan in werkelijkheid ook een drama zijn. Een van de verhalen gaat over iemand die kanker kreeg en nog een paar maanden te leven had. Daarop zijn hele leven omgooide. Een nieuwe wereld ontdekte, vol zingeving. Om na een ‘second opinion’ te ontdekken dat hij geen kanker had, maar een zeer zeldzame ziekte, die goed te behandelen was. Waarna hij ineens heel treurig werd. ‘Moet ik nu terug naar dat leven hiervoor?’

Je moet er dus alleen doorheen. Een week van afzondering in de wilde natuur kan daarbij louterend zijn. Maar hoe doe je dat samen? Het is al eens eerder gebeurd, in de geschiedenis. In Zuid-Afrika bijvoorbeeld, in de tijd van de apartheid, toen de tegenstanders samenkwamen en de toekomstscenario’s schreven, een initiatief dat trouwens werd betaald door Shell. Recenter gebeurde het ook in Guatemala, waar een persoonlijk verhaal over het opgraven van de botten van ongeboren kinderen voor een nationale omslag in het denken zorgde. Het zijn sociale thema’s. Kan dat ook met milieuthema’s?

Dat gaan we lezen in het volgende boek van Senge: De noodzakelijke revolutie.