In het Canadese plaatsje Terrasse-Vaudreuil hebben de bomen rechten gekregen. De bewoners namen een resolutie aan om bomen in hun gemeente als levende wezens te beschermen.

Verschillende landen en lokale overheden hebben de rechten van de natuur inmiddels in meer of mindere mate erkend. Het Canadese dorp, met ongeveer 2.000 inwoners en gelegen net ten westen van Montreal, is volgens de internationale milieurecht-database Eco Jurisprudence Monitor de eerste overheid die de Universele Verklaring van de Rechten van Bomen heeft aangenomen. De resolutie erkent dat bomen, als levende wezens, het recht hebben om te bestaan, zich te ontwikkelen en wettelijk beschermd te worden.

Terrasse-Vaudreuil in de Canadese provincie Quebec ontstond ongeveer 75 jaar geleden door een stuk bos te ontginnen. "Als we in Terrasse-Vaudreuil wonen, is dat omdat we van bomen houden," zei Sylvie Trépanier tegen de New York Times, die over deze unieke ontwikkeling begin juli (2026) een artikel publiceerde. Trépanier is lid van de milieuraad van het dorp, die het initiatief nam voor de resolutie. "We willen behouden wat we hebben."

Inspirerende documentaire 

Afgelopen voorjaar bezochten ongeveer zestig inwoners een vertoning van Des Arbres et Des Arts ("De Bomen en de Kunst"), een documentaire van de Quebecse filmmaker André Desrochers. De film stelt voor om bomen wettelijke rechten toe te kennen.

“We besloten dat we echt iets moesten doen”, zegt Trépanier. De milieuraad stelde vervolgens een voorstel op waarin bescherming van bomen prioriteit krijgt, ten behoeve van zowel het boomkroondek als de gemeenschap als geheel. Het voorstel kreeg brede steun.

Toen de gemeenteraad de resolutie unaniem aannam, verklaarde burgemeester Michel Bourdeau: “Vandaag bevestigen wij dat bomen niet slechts het decor van onze gemeenschap vormen. Ze zijn onmisbare bondgenoten voor onze gezondheid, onze weerbaarheid tegen klimaatverandering en onze kwaliteit van leven.”

Universele Verklaring van de Rechten van Bomen

De Universele Verklaring van de Rechten van Bomen werd in 2018 en 2019 in Frankrijk opgesteld door juristen, ecologen en wetgevers. De verklaring roept de mensheid op ‘te handelenin naam van de Boom in een geest van broederschap en solidariteit’. Het stuk werd als petitie aangeboden aan onder meer de Verenigde Naties en het Europees Parlement.

Volgens burgemeester Bourdeau is het aannemen van de resolutie meer dan een symbolisch gebaar. De resolutie geeft aan dat de gemeente bij al haar ruimtelijke plannen voorrang moet geven aan het behoud van het boomkroondek. De volgende stap is het herzien van bestaande regelgeving en het verder versterken van de bescherming van bomen. Daarna wil de gemeente meer bomen planten en uitdelen aan scholen, bedrijven en inwoners, als onderdeel van een voortdurende inspanning om wat nu als een gemeenschappelijk bezit wordt beschouwd. Het doel: bomen te beschermen en het bos gevarieerder te maken.

Hoe deze uitgangspunten uiteindelijk precies in wetgeving zullen worden omgezet, moet nog worden bepaald. Het is nog onduidelijk of dit bijvoorbeeld zal leiden tot een verplichte herplant van gekapte bomen, beperkingen voor bouwprojecten of strengere regels voor het kappen van bomen.

Opkomen voor de natuur

Het idee dat bomen wettelijke rechten is een nieuwe idee, voor de meeste mensen. Het bredere initiatief ‘Rechten van de Natuur’ kreeg al veel meer aandacht. P+ publiceerde een Special over het thema. Juist daarom heeft het besluit van het dorp wereldwijd aandacht én kritiek gekregen.

Tegenstanders zien het toekennen van rechten aan de natuur als een bedreiging voor de mogelijkheid van de mens om natuurlijke hulpbronnen te benutten of gebieden te ontwikkelen. Denk aan alles wat president Trump en zijn ideologen over dit onderwerp hebben gezegd. En al gedaan.

In de meeste rechtssystemen werd de natuur traditioneel beschouwd als eigendom en als een bron van grondstoffen.
De beweging voor natuurrechten probeert wetgeving tot stand te brengen die erkent dat de natuur een zelfstandig recht heeft om te bestaan, zich te ontwikkelen en zich te herstellen.

In 2008 werkte de organisatie van Mari Margil samen met de grondwetscommissie van Ecuador aan bepalingen over natuurrechten. Sindsdien hebben wetten en rechterlijke uitspraken in onder meer Panama, Colombia, Bolivia, Oeganda, Bangladesh en Spanje erkend dat de natuur juridisch afdwingbare rechten bezit, waaronder het meest fundamentele recht: het recht om te bestaan. In Nederland speelt dit initiatief ter bescherming van de Waddenzee, maar Nederland is beslist geen voorloper op dit gebied.

Objecten uit het milieu

Het proces om rechten aan de natuur en bomen te geven is al vele decennia geleden begonnen. Interessant is de uitspraak uit 1972 van rechter William O. Douglas van het Amerikaanse Hooggerechtshof.

In een rechtszaak waarin de Sierra Club tevergeefs probeerde de ontwikkeling van een gebied in het Sequoia National Forest tegen te houden, stelde Douglas dat mensen namens ‘objecten uit het milieu’ zouden moeten kunnen procederen. Die objecten kunnen bomen zijn, maar ook beren, rivierlopen en al het andere in dat nationale park.

Als levenloze objecten zoals schepen partij kunnen zijn in een rechtszaak, zo redeneerde Douglas, dan zou dat ook moeten gelden voor valleien, alpenweiden, rivieren, meren, riviermondingen, stranden, bergkammen, boomgroepen, moerassen en zelfs de lucht die onder druk staat van moderne technologie en het moderne leven.

Een klein dorpje in Canada heeft nu eindelijk een eerste stap gezet naar concreet beleid.

Jan Bom, 4 juli 2026