In Memoriam – Marjan Minnesma (1966 – 2026)
Sommige mensen wachten tot de tijd rijp is.
Marjan Minnesma deed dat nooit.
Zij sprak alsof de toekomst er al was. Alsof volgende generaties al meeluisterden, terwijl wijzelf nog discussieerden over haalbaarheid, tempo en draagvlak. Haar woorden waren zelden bedoeld om gerust te stellen. Ze wilde wakker schudden.
Ik bezocht haar persconferentie en schreef: Minnesma wil de hele Noordzee vol windmolens bouwen. Ik bezocht haar Nacht van de Duurzaamheid en het was het mooiste en grootste duurzaamheidsfeest dat Nederland ooit had gekend. Ik vroeg haar wat toch die lichtblauwe jurk was die zij als ‘Koningin’ tijdens de Duurzame Troonrede aanhad. Ze bekende, gierend van de pret: "Dat was mijn eigen trouwjurk". En in die jurk gaf ze de Nederlandse overheid de richting aan naar circulair ondernemen, door aangepaste ministeries op te richten. Ik liep in een weide die er niet meer uitzag als het gras waarop de meeste koeien in Nederland grazen. De koeien stonden tot aan hun enkels in de klaver en andere kruiden, die stikstof in de bodem brachten. Kunstmest was niet meer nodig. En de koeien gaven meer melk, vertelde de boer. Marjan Minnesma had de boeren van dit zaadmengsel voorzien. Hoeveel bomen ze in haar leven heeft geplant, door iedereen gratis boompjes ter beschikking te stellen? Tienduizenden? Honderdduizenden?
Voor velen werd Marjan Minnesma het gezicht van klimaatrechtvaardigheid in Nederland. Niet omdat zij de luidste was, maar omdat Minnesma koppig bleef volhouden toen duurzaamheid nog als idealisme werd weggezet. Als directeur van Urgenda bouwde zij aan een beweging die wetenschap, rechtspraak, politiek en burgerinitiatief met elkaar verbond. Zij geloofde dat maatschappelijke verandering geen abstract proces was, maar een optelsom van concrete daden.
In haar Duurzame Troonredes, gepubliceerd en besproken door P+, sprak Minnesma met een zeldzame combinatie van urgentie en verbeeldingskracht. Zij verweet Nederland niet gebrek aan kennis, maar gebrek aan moed. In 2013 zei Minnesma dat ze “urgentie, visie en ambitie” miste in het energiebeleid van het land.
Dat was kenmerkend voor haar stijl: scherp, feitelijk en tegelijk hoopvol. Minnesma geloofde dat grote maatschappelijke sprongen mogelijk waren wanneer een samenleving zichzelf een duidelijk doel stelde. Zij verwees daarbij graag naar de “Man on the Moon”-toespraak van president John F. Kennedy: eerst het besluit nemen, daarna de technologie ontwikkelen.
Wat haar bijzonder maakte, was dat Minnesma duurzaamheid niet zag als een niche, maar als beschaving. Klimaatverandering ging voor haar nooit alleen over CO₂. Het ging over voedsel, water, gezondheid, rechtvaardigheid en de vraag hoe mensen samenleven op een kwetsbare planeet. "Eigenlijk ben ik veel meer van de bijtjes en de bloemetjes dan van de energietransitie", bekende ze in haar laatste interview in de Volkskrant, toen ze al wist dat de borstkanker zich in haar lichaam had verspreid. Dat brede denken sloot nauw aan bij de journalistieke koers van P+, waarin we duurzaamheid heel praktisch beschreven als de zoektocht naar een nieuwe maatschappelijke ordening, door Best Practices te presenteren. Zo kan het. En zo moelijk is het niet.
Minnesma bleef bij haar kruistocht opvallend menselijk. Vrolijk. Stoïcijns bij tegenslag of tegenwerking. Geen technocraat, geen beroepspoliticus, maar iemand die burgers aansprak als medeverantwoordelijken. Zonder enige neerbuigendheid. Zij wilde de muur slechten tussen “de gewone mens” en “de activist”. Misschien was dat wel haar grootste bijdrage: duurzaamheid uit de sfeer van abstract beleid halen en naar de samenleving zelf vertalen. Zonnepanelen voor mensen die dat eigenlijk nog niet konden betalen. Zelf uit China geïmporteerd. Als eerste. Met eigen middelen. Om een voorbeeld te stellen. En dat deed ze: Nederland is nu kampioen zonnepanelen op particuliere daken.
Haar nalatenschap leeft voort in rechtszaken, waarvoor haar Urgenda Klimaatzaak model stond. Hetzelfde gaat op voor haar klimaatbeleid, haar energiecoöperaties, haar burgerinitiatieven. En de vele jonge activisten die via haar Urgenda ontdekten dat volharding verschil kan maken. Maar misschien nog meer leeft zij voort in een veranderde toon. Na Marjan Minnesma kon niemand meer zeggen dat niemand heeft gewaarschuwd.
Marjan Minnesma sprak alsof de toekomst er al was.
Nu zij zwijgt, klinkt haar stem nog altijd door.
Jan Bom, 27 mei 2026
Marjan Minnesma deed dat nooit.
Zij sprak alsof de toekomst er al was. Alsof volgende generaties al meeluisterden, terwijl wijzelf nog discussieerden over haalbaarheid, tempo en draagvlak. Haar woorden waren zelden bedoeld om gerust te stellen. Ze wilde wakker schudden.
Ik bezocht haar persconferentie en schreef: Minnesma wil de hele Noordzee vol windmolens bouwen. Ik bezocht haar Nacht van de Duurzaamheid en het was het mooiste en grootste duurzaamheidsfeest dat Nederland ooit had gekend. Ik vroeg haar wat toch die lichtblauwe jurk was die zij als ‘Koningin’ tijdens de Duurzame Troonrede aanhad. Ze bekende, gierend van de pret: "Dat was mijn eigen trouwjurk". En in die jurk gaf ze de Nederlandse overheid de richting aan naar circulair ondernemen, door aangepaste ministeries op te richten. Ik liep in een weide die er niet meer uitzag als het gras waarop de meeste koeien in Nederland grazen. De koeien stonden tot aan hun enkels in de klaver en andere kruiden, die stikstof in de bodem brachten. Kunstmest was niet meer nodig. En de koeien gaven meer melk, vertelde de boer. Marjan Minnesma had de boeren van dit zaadmengsel voorzien. Hoeveel bomen ze in haar leven heeft geplant, door iedereen gratis boompjes ter beschikking te stellen? Tienduizenden? Honderdduizenden?
Een optelsom van daden
Voor velen werd Marjan Minnesma het gezicht van klimaatrechtvaardigheid in Nederland. Niet omdat zij de luidste was, maar omdat Minnesma koppig bleef volhouden toen duurzaamheid nog als idealisme werd weggezet. Als directeur van Urgenda bouwde zij aan een beweging die wetenschap, rechtspraak, politiek en burgerinitiatief met elkaar verbond. Zij geloofde dat maatschappelijke verandering geen abstract proces was, maar een optelsom van concrete daden.In haar Duurzame Troonredes, gepubliceerd en besproken door P+, sprak Minnesma met een zeldzame combinatie van urgentie en verbeeldingskracht. Zij verweet Nederland niet gebrek aan kennis, maar gebrek aan moed. In 2013 zei Minnesma dat ze “urgentie, visie en ambitie” miste in het energiebeleid van het land.
Dat was kenmerkend voor haar stijl: scherp, feitelijk en tegelijk hoopvol. Minnesma geloofde dat grote maatschappelijke sprongen mogelijk waren wanneer een samenleving zichzelf een duidelijk doel stelde. Zij verwees daarbij graag naar de “Man on the Moon”-toespraak van president John F. Kennedy: eerst het besluit nemen, daarna de technologie ontwikkelen.
Duurzaamheid als beschaving
Wat haar bijzonder maakte, was dat Minnesma duurzaamheid niet zag als een niche, maar als beschaving. Klimaatverandering ging voor haar nooit alleen over CO₂. Het ging over voedsel, water, gezondheid, rechtvaardigheid en de vraag hoe mensen samenleven op een kwetsbare planeet. "Eigenlijk ben ik veel meer van de bijtjes en de bloemetjes dan van de energietransitie", bekende ze in haar laatste interview in de Volkskrant, toen ze al wist dat de borstkanker zich in haar lichaam had verspreid. Dat brede denken sloot nauw aan bij de journalistieke koers van P+, waarin we duurzaamheid heel praktisch beschreven als de zoektocht naar een nieuwe maatschappelijke ordening, door Best Practices te presenteren. Zo kan het. En zo moelijk is het niet. Minnesma bleef bij haar kruistocht opvallend menselijk. Vrolijk. Stoïcijns bij tegenslag of tegenwerking. Geen technocraat, geen beroepspoliticus, maar iemand die burgers aansprak als medeverantwoordelijken. Zonder enige neerbuigendheid. Zij wilde de muur slechten tussen “de gewone mens” en “de activist”. Misschien was dat wel haar grootste bijdrage: duurzaamheid uit de sfeer van abstract beleid halen en naar de samenleving zelf vertalen. Zonnepanelen voor mensen die dat eigenlijk nog niet konden betalen. Zelf uit China geïmporteerd. Als eerste. Met eigen middelen. Om een voorbeeld te stellen. En dat deed ze: Nederland is nu kampioen zonnepanelen op particuliere daken.
Haar nalatenschap leeft voort in rechtszaken, waarvoor haar Urgenda Klimaatzaak model stond. Hetzelfde gaat op voor haar klimaatbeleid, haar energiecoöperaties, haar burgerinitiatieven. En de vele jonge activisten die via haar Urgenda ontdekten dat volharding verschil kan maken. Maar misschien nog meer leeft zij voort in een veranderde toon. Na Marjan Minnesma kon niemand meer zeggen dat niemand heeft gewaarschuwd.
Marjan Minnesma sprak alsof de toekomst er al was.
Nu zij zwijgt, klinkt haar stem nog altijd door.
Jan Bom, 27 mei 2026