De mens is geen absolute heerser over de natuur. Maar staat er nog steeds wel boven. Aldus het Vaticaan, deze maand. Met mijn beeld ‘Rise’ wil ik juist laten zien dat de ladder waar de mens op de bovenste sport is geklommen, heel erg wankel is geworden. ‘Rise’ komt in de tweede druk van mijn boek Dendroism te staan. De eerste druk is in een half jaar volledig uitverkocht.

Wie de schepping beschadigt, beschadigt daarmee ook zijn relatie met God. Dat is de boodschap van een nieuw document van de International Theological Commission, het internationale adviesorgaan van het Vaticaan voor theologische vraagstukken. Caring for Our Common Home: A Responsible and Fraternal Response to the Triune God verscheen op 2 september 2026. De studie telt ruim 29 duizend woorden.

Het document is opgesteld na een periode van reflectie die drie jaar duurde: van 2022 tot 2025. De commissie beschrijft de huidige ecologische crisis niet alleen als een wetenschappelijk, economisch of politiek probleem, maar ook als een theologisch en moreel vraagstuk. De manier waarop mensen omgaan met de aarde zegt volgens de commissie iets over hun verhouding tot God en tot hun medemens.

De tekst bouwt voort op de ecologische lijn van paus Franciscus en diens encycliek ‘Laudato si’. Een belangrijke gedachte is dat alles met elkaar verbonden is. Mens, andere levende wezens en de rest van de schepping vormen geen verzameling losse elementen, maar één onderling verbonden levensgemeenschap. De commissie spreekt daarom over een ‘zonde tegen de schepping en tegen de Schepper’ wanneer mensen de natuurlijke wereld ernstig beschadigen.

Ook neemt de commissie nadrukkelijk afstand van de boodschap in het Bijbelboek Genesis dat de mens de hoofdverantwoordelijke over de natuur is. De tekst pleit voor een culturele én spirituele omslag.

De mens als onderdeel van de natuur

Toch blijft hier een fundamentele vraag liggen. Als alles met elkaar verbonden is, waarom moet de mens dan nog steeds worden beschouwd als ‘de rentmeester’ van de schepping? Daar ligt wat mij betreft de grens. Als de mens namens God verantwoordelijkheid draagt voor de natuur blijft de mens nog steeds boven die natuur staan.

Een ecologische visie kan een stap verder gaan. De mens is niet de beheerder van een wereld die hem is toevertrouwd. Hij is er zelf onderdeel van. Wij zijn natuur. Ons lichaam bestaat uit dezelfde stoffen als de rest van de levende wereld. Ons bestaan is volledig afhankelijk van water, bodem, planten, dieren, schimmels en ecosystemen. Zonder de rest van het leven bestaat ook de mens niet.
Dat vraagt om een andere formulering van onze verhouding tot de aarde. Niet: de mens zorgt voor de schepping. Maar: de mens zorgt voor het ecosysteem waarvan hij zelf deel uitmaakt.

Dat lijkt misschien een klein verschil, maar het is fundamenteel. Een rentmeester kan nog steeds denken dat het bezit uiteindelijk aan hem is toevertrouwd. Een onderdeel van een ecosysteem kan niet buiten dat systeem gaan staan. Wat daar gebeurt, gebeurt ook met hem.

De katholieke commissie maakt met dit document een duidelijke beweging, weg van de gedachte van de mens als absolute heerser over de natuur. De volgende stap zou moeten zijn om ook het idee van de mens als rentmeester aan te passen. Ecologie begint misschien pas echt wanneer de mens zichzelf niet langer tegenover de natuur plaatst, maar midden in de natuur.
Bestellen van het kunstboek Dendroism kan via Wowwood.nl.